Kopalnia Saturn powstała na terenie folwarku plebańskiego. Kupił go w 1869 roku adwokat z Warszawy Ludwik Kozłowski. Potem kopalnię kupiła grupa łódzkich fabrykantów. Dzięki tej inwestycji postanowili uniezależnić się od wahań cen węgla i obniżyć koszty produkcji w swoich fabrykach. To oni 13 lutego 1899 roku stworzyli Konsorcjum Saturn, a tym samym jedną z lepiej zarządzanych spółek węglowych.
Rozwój kopalni spowodował rzecz jasna rozwój osadnictwa. Powstawały górnicze osiedla z całą bogatą infrastrukturą.

Najtrudniejszym momentem w stuletniej historii kopalni był czas II wojny światowej. Po niej zakład przeszedł pod zarząd państwowy i wpisał się w wielki plan odbudowy i rozwoju kraju. W 1950 roku, na wniosek tak zwanego „aktywu robotniczego”, nazwę kopalni Saturn zmieniono na Czerwona Gwardia. Do pierwotnej nazwy powrócono dopiero w wolnej Polsce, po przemianach roku 1989. Zmiany ekonomiczne z początku lat 90-tych, a przede wszystkim twarde ekonomiczne analizy, okazały się dla zakładu bezwzględne. 1 stycznia 1993 Kopalnię Saturn postawiono w stan likwidacji, który zakończył się z końcem 1996 roku. Tym samym, po ponad stu latach, przemysł węglowy w Czeladzi przestał istnieć.

Dziś, w dawnych pokopalnianych budynkach funkcjonuje jedna z najprężniej działających jednostek kultury. W urzekających wnętrzach poprzemysłowej wizytówki Czeladzi, pełnych ducha przeszłości, prowadzona jest działalność artystyczna i społeczna. Od 2010 roku galerię włączono do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, a od 2016 roku do Muzeum Saturn w Czeladzi.